تداوم رابطه نماد و نوشتار در هنرهای اسلامی و گرافیک معاصر ایران با تمرکز بر نظریه بینامتنیت ژنت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه آموزشی هنر، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 گروه گرافیک، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

10.22051/jtpva.2021.33121.1235

چکیده

هنرهای اسلامی مجموعه‌ای از نشانه‌های نوشتاری منسجم و متنوع را در بر می‌گیرد که تاثیرات غیر قابل انکاری در تایپوگرافی معاصر ایران داشته است. پژوهش حاضر به بررسی ارتباط نماد و نوشتار در هنرهای دوره اسلامی و لوگوتایپ‌ها و تایپوگرافی معاصر پرداخته است. هدف تحقیق بیان یکی از مجراهای هم‌حضوری نماد و نوشتار در تایپوگرافی نوین ایرانی با تاکید بر همنشینی و جانشینی نماد و نوشتار است. پژوهش حاضر در پی پاسخ به این پرسش است که نشانه‌های نمادین در ارتباط با نوشتار در آثار دوره اسلامی چگونه ظهور پیدا کرده‌اند و نماد و نوشتار در تایپوگرافی معاصر ایران چه ارتباطی با پیش‌متن اسلامی آن دارد. روش تحقیق توصیفی تحلیلی است. روش گردآوری مطالب کتابخانه‌ای از طریق فیش‌برداری و تصویرخوانی است. تجزیه تحلیل داده‌ها کیفی است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد در کتیبه‌نگاری و خوشنویسی دوره اسلامی و تایپوگرافی معاصر، نماد به شکل خطی و تحت نظام درزمانی در پس‌زمینه نوشتار یا در کنار نوشتار قرار می‌گیرد که رابطه همنشینی را تداعی می‌کند. در مواردی نماد با نوشتار تلفیق می‌شود که از آن می‌توان به عنوان رابطه جانشینی یاد کرد. معروف‌ترین نمادها، آرایه گیاهی و سپس نمادهای انتزاعی هندسی با حروف تلفیق شده‌اند. در گرافیک معاصر ایران نمونه‌هایی از لوگوتایپ‌ها و تایپوگرافی فارسی، همنشینی نماد و نوشتار را همانند پیش‌متن‌های اسلامی آن تداعی می‌کنند و رابطه بینامتنیت از نوع پاستیش را نشان می‌دهد. در مواردی تلفیق نمادهای تصویری با نشانه‌های نوشتاری در تایپوگرافی معاصر صورت می‌گیرد و روابط جانشینی میان نماد و نوشتار و نیز بینامتنیت از نوع پاستیش برقرار است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Continuation of the Relationship between Symbol and Type in Islamic Arts and Contemporary Iranian Typography with a Focus on Gerard Genette Intertextuality

نویسندگان [English]

  • ziba kazempoor 1
  • Hossein Abeddoust 2
1 Department of Art, Faculty of Literature & Humanities, Mohaghegh Ardabili University, Ardabil, Iran
2 Graphic Department, Faculty of Art and Architecture, University of Guilan, Rasht, Iran
چکیده [English]

Intertextuality is the shaping of a text's meaning by another text. It is the interconnection between similar or related works of literature that reflect and influence an audience's interpretation of the text. Intertextuality is the relation between texts that are inflicted through quotations and allusion, Intertextual. It is a literary device that creates an 'interrelationship between texts' and generates related understanding in separate works. These references are made to influence the reader and add layers of depth to a text, based on the readers' prior knowledge and understanding. The intertextual structure in turn depends on the perceptual structure of the audience. It is also a literary discourse strategy utilized by writers in novels, poetry, theatre and even in non-written texts (such as performances and digital media). Transtextuality is defined as the "textual transcendence of the text". According to Gérard Genette transtextuality is "all that sets the text in a relationship, whether obvious or concealed, with other texts" and it "covers all aspects of a particular text”. Genette described transtextuality as a "more inclusive term" than Intertextuality. The theory of Intertextuality can also be introduced in visual studies. In these cases, the study focuses on identifying the relationships between a visual text and its previous texts. In this study, the texts that have been analyzed are contemporary Iranian typography that has been compared with Islamic typography (Calligraphy) in terms of intertextuality.
Calligraphy and inscriptions had a special spiritual status in the Islamic period and became a ground for accepting meaningful symbols and signs. These works include two main components of form and meaning. Symbolic features are part of the meaning of these works that affect the shape and form of the type. The most famous signs and symbols are plant signs. In addition to the plant motifs of the background, the type is full of motifs and symbols.
 At the beginning and end of the type, there are plant motifs, the stems are twisted, the weaves and knots of stems can be increased and expanded. Plant symbols that symbolize growth, life was intertwined with types. In general classification of plant symbols, geometric symbols, human and animal symbols can be expressed as the main meaningful elements in association with type or combination with type in Islamic works. In these works, the type is combined with a symbol, such as plant motifs that are added to the end of the type or the design of a bird in the name of God (Morghe Besme Allah), as well as fidelity to the style of Islamic Animalgraphy, which creates a kind of metaphorical relationship in the work. Islamic art includes a set of coherent and diverse written symbols that can be referred to as traditional Persian typography. Islamic calligraphy has undeniable effects on the type design in contemporary Iranian graphics. This study investigates the relationship between symbol and type in the arts of the Islamic period and analyzes the continuity of these correlations in contemporary Iranian logotypes and typography. The aim of this research is expressing the relationship of symbol and type design in modern Iranian typography by emphasizing the Syntagmatic and Paradigmatic relations of symbol and type in the Islamic calligraphy by adopting an intertextual approach. The purpose of this research is to express one of the co-occurring channels of symbol and type in modern Iranian typography with emphasis on the accompaniment and substitution of symbol and writing in Islamic calligraphy by adopting an intertextual approach. The present study seeks to answer the question of how symbolic signs related to type design have appeared in the works of the Islamic period and how the appearance of the symbol in contemporary Iranian typography has to do with its Islamic context.
This study is descriptive-analytical in terms of methodology. The data collection method is based on library review (i.e., note-taking and image analysis) and data analysis was done qualitatively. The statistical population is the study of calligraphy and typography of the Islamic period and contemporary logotypes and posters. 13 examples of traditional Islamic calligraphy (in inscriptions, pottery and Islamic calligraphy) are compared with 14 examples of typography in logos and posters in which plant, animal and geometric symbols are combined with the text. The sampling method is selective. The researcher's opinion is influential in the selection of samples. Statistical examples of this population have been purposefully considered with the criterion that the relationship between symbol and text in them are clearly recognizable and comparable. Some cases can be stated as the background of the present research. These cases have studied calligraphy in Iranian art as well as typography independently, but The effect of calligraphy and typography of the Islamic period on contemporary Iranian typography with a focus on the continuity of symbols and their relationship to writing has not been discussed. The relationship between these two areas with the evolutionist and intertextual approach has not been done so far. Comparison of similar typographic forms in the field of graphics with Islamic typography through intertextual relations and the evolution of some symbols in contemporary writing has not been expressed. The emergence of cultural and artistic identity as a message in the semantic layers of logos and posters has not been considered. The results of this study suggest that in the inscription and calligraphy of the Islamic period and contemporary typography, Relation is diachronic, Symbol placed in the background of the text or Continuously with text, which evokes the Syntagmatic relations. In some cases, the symbol is combined with the text, which can be considered a Paradigmatic relation between the symbol and the type. The most famous symbol is the plant motifs, the symbol of life. Then geometric abstract symbols are combined with type that is associated with good concepts. In contemporary Iranian graphics, examples of Persian logotypes and typography evoke the accompaniment of a symbol and a type, like its Islamic prefaces, and show the intertextual relationship of its Pastiche type. In some cases, visual symbols are combined with written signs in contemporary typography, and there is a Paradigmatic relation between the symbol and the type, There is also intertextuality of the pastiche type. In a way that traditional and cultural identity, along with organizational identity and product type, have influenced the form of type. Pastiche means imitation in form and change in content. Similarity to the original preface to the creation of new works through transtextual relations can be seen in this type of intertextuality. This similarity and imitation do not mean that there are exactly two similar works. Therefore, a structural pattern, symbol-type Syntagmatic relations and symbol-type Paradigmatic relations are common in Islamic traditional typography and contemporary typography. Each text has unique visual features and semantic structure. The implicit meaning of originality and identity and reference to the original Iranian Islamic culture is one of the main semantic layers of contemporary Iranian typography in which the pattern of Syntagmatic and Paradigmatic relations of symbol and text can be analyzed. These arrangements in contemporary Iranian typography, in addition to creating a sense of cultural-national identity, bring a sense of nostalgia to the audience. What is certain is that writing is a ground for accepting symbols in the oldest and newest Iranian arts.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Symbol
  • Islamic art
  • Persian Typography
  • Intertextuality
  • احتشامی، محسن (1383). مهرهایی از جنس عشق، نگاهی گرافیکی به مهرهای دوره قاجار، تهران: کتاب خورشید.
  • احسنت، ستاره و گودرزی، محمدمهدی (1396). «تجلی مفهوم تقدس در تلاقی خوش‌نویسی و کتیبه نگاری دوره اسلامی»، نگره، شماره 44، 113- 129.
  • استخریان حقیقی، امیر رضا و احسنت، ستاره (1398). «تحلیل معناشناختی تایپوگرافی فارسی در نسبت میان دال و مدلول»، مبانی نظری هنرهای تجسمی، شماره 8، 117- 129.
  • افضل‌طوسی، عفت‌السادات (1388). از خوش‌نویسی تا تایپوگرافی، تهران: هیرمند.
  • البابا، کامل (1988). روح الخط العربی، بیروت: دارُالعلمِ لِلْمَلایین.
  • بورکهارت، تیتوس (1381). هنرمقدس، ترجمه جلال ستاری، تهران: سروش.
  • پهلوان، فهیمه (1381). درآمدی بر تحلیل عناصر تصویری درآرم، تهران: دانشگاه هنر.
  • پوپ، آرتر آپهام و اکرمن، فیلیس (1387). سیری در هنر ایران از دوران پیش از تاریخ تا امروز، سیروس پرهام و گروه مترجمان، تهران: علمی و فرهنگی.
  • تفضلی، احمد (1354). مینوی خرد، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
  • چارئی، عبدالرضا (1392). خلاقیت در تایپوگرافی، تهران: فرهنگسرای میردشتی.
  • چیت­ساز، شقایق؛ ندایی فرد، احمد و نامورمطلق، بهمن (1398). « استحاله نقش­مایه­های تصویری دیداری به نقش­مایه­های نوشتاری با نگاهی به زیورآلات معاصر ایرانی»، مطالعات فرهنگ-ارتباطات، سال بیستم، شماره 46، 37- 65.
  • چندلر، دانیل (1387). مبانی نشانه شناسی، ترجمه مهدی پارسا، تهران: سوره مهر.
  • جلالیان­فرد، ناهید و افضل‌طوسی، عفت‌السادات (1393). «بررسی و تحلیل نمادشناسانه خوش‌نویسی اسلامی (خطوط مشکل) در هیبت جانداران»، مطالعات هنر اسلامی، دوره10، شماره 21، 61- 80.
  • خلیلی، ناصر و گروبه، ارنست ج. (1384). سفال اسلامی، ترجمه فرناز حایری، تهران: کارنگ.
  • خلیلی، ناصر و صفوت، نبیل. ف. (1379). هنر قلم تحول و تنوع در خوش نویسی اسلامی، ترجمه پیام بهتاش، تهران: کارنگ.
  • داماس، ژاک (1360). هنر خطاطی در ترکیه از قرن دوازدهم، ترجمه گروه صادقی وند و بهروز گلپایگانی، تهران: یساولی.
  • دمیرچیلو، هدی و سجودی، فرزان (1390). «تحلیل نشانه شناختی تایپوگرافی فارسی»، کتاب ماه هنر، شماره 152، 90- 101.
  • دوبوکور، مونیک (1387). رمزهای زنده جان، ترجمه جلال ستاری، تهران: مرکز.
  • زارعی، باب الله (1373). کتیبه کوفی مسجد جامع قزوین، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  • سجودی، فرزان (1387). نشانه شناسی کاربردی، تهران: علم.
  • سلنتیس، جیسون (1392). تایپ، فرم و عملکرد، راهنمایی بر اصول تایپوگرافی، ترجمه نازیلا محمدقلیزاده. تهران: فرهنگسرای میردشتی.
  • شعیری، حمیدرضا (1392). نشانه-معناشناسی دیداری، تهران: سخن.
  • شوالیه، ژان (1385). فرهنگ نمادها، ترجمه سودابه فضایلی، تهران: جیحون.
  • شیمل، آنه ماری (1386). خوش‌نویسی اسلامی، ترجمه مهناز شایسته فر، تهران: موسسه مطالعات هنر اسلامی.
  • شیمل، آنه ماری (1382). خوش‌نویسی و فرهنگ اسلامی، ترجمه اسدالله آزاد، مشهد: آستان قدس رضوی.
  • صفوی، کورش (1380). درآمدی برمعناشناسی، تهران: سوره مهر.
  • صیفوری، بیژن و مشکی، ساعد (1384). کتاب نشانه، تهران: یساولی.
  • عابددوست حسین و کاظم پور، زیبا (1388). «تداوم حیات اسفنکس‌ها و هارپی‌های باستانی در هنر دوره اسلامی»، نگره، شماره 13، 91-81.
  • عابددوست، حسین و کاظم پور، زیبا (1387). «بررسی مفاهیم مرتبط با نماد شیر در هنر ایران باستان تا دوران ساسانی در مقایسه­ای تطبیقی با هنر بین النهرین»، نگره، شماره 8و9، 111-97.
  • عفراوی، بهرام (1388). لوگوتایپ­های ایرانی، تهران: سی­بال هنر.
  • فرنبغ دادگی، فَرَنبَغ (1385). بندهش، مهرداد بهار، چ. سوم، تهران: توس.
  • فضایلی، حبیب ا… (1362). اطلس خط، اصفهان: مشعل.
  • قانی، افسانه و مهرابی، فاطمه (1398). «بررسی و تحلیل عناصر بصری قالیچه جانمازی صفوی بر اساس آراء ژرار ژنت»، نگره، شماره 52، 69-83
  • کلیم کایت، هانس یواخیم (1384). هنرمانوی، ترجمه ابوالقاسم اسماعیل­پور، تهران: اسطوره.
  • کوپر، جی. سی (1386). فرهنگ مصورنمادهای سنتی، ترجمه ملیحه کرباسیان، تهران: نو.
  • محمدی پارسا، عبدالله و بلخاری قهری، حسن (1396). «جایگاه حروف نزد عرفا و تاثیر آن بر هنر خوش‌نویسی اسلامی»، الهیات هنر، شماره 8، 53- 82.
  • مشکی، ساعد (1384). نشانه‌ها، جست­وجوهای ممیز در طراحی نشانه، تهران: یساولی.
  • نامورمطلق، بهمن (1384). «متن­های درجه دوم، خردنامه، ضمیمه فرهنگی اندیشه»، روزنامه همشهری، شماره 59، 10-19
  • نامورمطلق، بهمن (1386). «ترامتنیت، مطالعه روابط یک متن با دیگر متن‌ها»، پژوهشنامه علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی، شماره 56، 127- 142.
  • نامورمطلق، بهمن (1388الف). « ارتباط متن­ها بر اساس روابط هم­حضوری، بینامتنیت نزد ژرار ژانت»، مقالات دومین و سومین هم‌اندیشی هنر تطبیقی، تهران: متن، 97- 117.
  • نامورمطلق، بهمن (1388ب). جستارهایی در چیستی هنر اسلامی«رویکرد بینامتنی و ترامتنی به هنر اسلامی»، گردآوری هادی ربیعی، تهران: فرهنگستان هنر، 231- 267.
  • نامورمطلق، بهمن (1390). درآمدی بر بینامتنیت، نظریه و کاربردها، تهران: سخن.
  • نامورمطلق، بهمن (1391). «گونه شناسی بیش متنی»، پژوهش­های ادبی، سال نهم، شماره 38، 139-152.
  • نصر، سید حسن (1392). هنر و معنویت اسلامی، ترجمه رحیم قاسمیان، تهران: احکمت.
  • وی وایت، الکس (1393). ایدئولوژی کاربردی در تایپوگرافی، تاملی در طراحی حروف، ترجمه عاطفه متقی تهران: هنر نو.
  • هال، جیمز (1380). فرهنگ نگاره­ای نمادها در هنر شرق و غرب، ترجمه رقیه بهزادی، تهران: فرهنگ معاصر.
  • یاحقی، محمد جعفر (1388). فرهنگ اسطوره­ها و داستان واره­ها، تهران: فرهنگ معاصر.
  • یزدانی، علیرضا (1396). درآمدی بر نشانه­شناسی گرافیک معاصر ایران، تهران: نظر.

Cosling,E.( 2020). Typenotes ,A Journal Dedicated to Typography & Graphic Design,Published by FontSmith Jason Smith.

  • Baring, A; Jules, C. (1991). The myth of the goddess, Arkana, England.

Berger,C. ­­(2014). Typography ,Placemaking and Signs,The History of Typography and Place. Singage Foundation,INC.

Dallviella,count Eugene Goblet(1894). Snator and member of the Royal Akademy of Belgium, Published By A. Constable and cofe. Westminster,London.

Hilienbrand,Robert,(2005). The Iconoghraphy of Islamic art Studies in Honor ,Edited by BernardO,Kane,the American university in Cairo Press,Egypt.

Khatibi,Abdelkebir & Sijelmassi, Mohamed,( 1976). The Splendour of Islamic Calligraphy,New York: Thames & Hudson.

Machin, D. (2007). Introduction to multimodal analysis. London: Hodder Arnold.

Pahlavan, Fahimeh (2001). An Introduction to Analysis of  the Visual Elements of Logo, Tehran: University of the Arts.
- Pope, Arthur Appham and Phyllis Ackerman (2008). A Survey of Persian art from prehistoric times to the present, Sirus Parham and a group of translators, Tehran: Scientific and Cultural Publications.
Tafzali, Ahmad, (1975). Minavi Kherad, Tehran: Iran Culture Foundation Publications.

Qhani, Afsaneh, Mehrabi, Fatemeh (2019). Analysis and Assessment of the Visual Elements of A Prayer Rug from Safavid Period by Gerard Genette,s Theory, Nagreh, No. 52, 69-83

Safavid, Kourosh (2001). An Introduction to Semantics, Tehran: Surah Mehr.

Salen, Katie(2001). Surrogate Multiplicities: Typography in the Age of Invisibility. Visible Language ,35 (2): 132–153.
Seifuri, Bijan, Meshki, Saed (2005). Book of Signs, Tehran: Yasavi.

Serafini,Frank,Clausen,Loufulton,(2012). Typography as Semiotic Resource, Journal of visual literacy,v.31,N2

Shairi, Hamid Reza (2013). Visual Semantics(Semiotique Visulle), Tehran: Sokhan Publishing.
Shuvalieh,Jan (2006). Dictionary of Symbols, translated by Soodabeh Fazaili, first edition, Jeihun Publishing, Tehran.

Schimmel, Anne Marie (1992). Islamic calligraphy, translated by Mahnaz Shayestehfar (2007). Tehran: Institute of Islamic Art Studies.

Shimmel, Anne Marie (2003). Islamic Calligraphy and Culture, translated by Assadollah Azad, Mashhad: Astan Quds Razavi.
Sojudi, Farzan (2008). Applied Semiotics, Tehran: Ealm Publications.
Selentis, Jason (2011). Typing, form and function, guidance on the principles of typography, translated by Nazila Mohammad Gholizadeh (2013). Tehran: Mirdashti Cultural Center.

Velasco ,Carlos, Hyndman, Sarah & Spence ,Charles,(2016) The role of typeface on taste expectations and perception: Department of Marketing, BI Norwegian Business School,

 SUBMITTED TO: FOOD QUALITY AND PREFERENCE

Wei White, Alex (2005). Applied Ideology in Typography, Reflections on Letter Design, translated by Mottaghi Atefeh (2014). Tehran: New Art Publications.

Yahaghi, Mohammad Jafar (2009). Dictionary of Myths and Stories, Tehran: Contemporary Culture Publications.
Yazdani, Alireza (2017). An Introduction to the Graphic Semiotics of Contemporary Iran, Tehran: Nazar Cultural Research Institute.

Zarei, Babollah (1994). Kufic inscription of Qazvin Grand Mosque, Tehran: Printing and Publishing Organization of the Ministry of Culture and Islamic Guidance.

URLs:

URL1. https://www.instagram.com/masoudnejabat (access date: 04/02/2020)